อิศรญาณภาษิต: 2017

ภารกิจพิเศษ

1. สรุปเนื้อหาวรรณกรรม เรื่องกระต่ายในวงพระจันทร์

มีกระต่ายเจ้าปัญญาอยู่ตัวหนึ่ง กินยอดหญ้าเป็นอาหารอยู่ที่ชายป่าแห่งหนึ่ง กระต่ายเจ้าปัญญามีลูกน้องอยู่สามตัวคือ นาคน้อย ลิง และสุนัขจิ้งจอก ในวันสิบสี่ค่ำและวันสิบห้าค่ำเจ้ากระต่ายตัวนี้จะอบรมลูกน้องเสมอๆ ให้มีศีลธรรม ให้มีธรรมะ เช่น ให้มีเมตตาต่อเพื่อนสัตว์ ให้มีกรุณา คิดช่วยเหลือเพื่อน และไม่ให้เบียดเบียนสัตว์ที่อ่อนแอกว่า วันหนึ่งนาคน้อยออกหากินตามปกติตามริมฝั่งน้ำ แต่เวลานี้กินสัตว์มีชีวิตไม่ได้ เพราะถือศีลแล้ว ในวันนั้นเองได้มีพรานเบ็ดคนหนึ่งหาปลาได้ 7 ตัว แกเอาเชือกร้อยปลาเป็นพวง ครั้นจะถือไปด้วยก็เกะกะ แกจึงฝังไว้ที่ริมตลิ่ง คิดว่าจะกลับมาเอาทีหลัง แกจึงเดินหาปลาต่อไปข้างหน้า จนตะวันบ่ายก็ยังไม่กลับมา ส่วนนาคน้อยเดินไปที่ริมตลิ่งได้กลิ่นปลา จึงขุดดินขึ้นมาได้ปลา 7 ตัว มันสงสัยว่าจะมีเจ้าของอยู่ มันจึงร้องขึ้นก็ไม่เห็นมีใครอยู่ใกล้ๆ มันจึงร้องซ้ำอีกถึง 3 ครั้งก็ไม่เห็นมีใคร เจ้านาคน้อยแน่ใจว่าไม่มีใครเป็นเจ้าของแล้ว จึงคาบพวงปลาทั้ง 7 ตัว ไปไว้ที่พุ่มไม้ใกล้ๆ ที่พักของมัน มันคิดว่าตอนนี้ยังไม่หิว และถ้ามีใครหิวโหยเดินผ่านมามันก็จะแบ่งปลาให้กิน ไม่นานมันก็นอนหลับไป

กล่าวถึงเจ้าลิงสหายรักของนาคน้อย มันออกไปหาผลไม้ตามป่า ไปเจอมะม่วงสุกอยู่เต็มต้น มันเลือกกินพออิ่มและเก็บเอาลูกสวยๆ งามๆ นำมาไว้ที่พัก คิดเช่นเดียวกันกับนาคน้อยว่า ถ้ามีคนหิวเดินผ่านมามันก็จะยกมะม่วงให้รอแล้วรออีกก็ไม่มีใครเดินผ่านมา

ส่วนสุนัขจิ้งจอกแสนรู้ออกหาอาหารไปตามชายป่า มันไปเห็นกระท่อมชาวไร่แห่งหนึ่ง พบเนื้อย่าง 2 ชิ้น และเหี้ยที่ย่างสุกแล้วตัวหนึ่ง รวมเป็น 3 ชิ้น มันคิดว่าเจ้าของคงกลับบ้านไปแล้ว เพื่อความแน่ใจมันจึงเห่าขึ้นดังๆ ถึง 3 ครั้ง แต่ไม่มีเจ้าของโผล่หน้ามา มันคิดว่าคงไม่มีเจ้าของแน่แล้ว จึงคาบเอาเนื้อ 3 ชิ้นนั้นกลับไปที่พักของตน นอนรอว่าจะมีใครเดินผ่านมา ถ้าต้องการอาหารมันก็จะยกให้

สัตว์ทั้ง 3 ได้กระทำเหมือนๆ กัน คือนอนรอเพื่อจะบริจาคให้แก่ผู้ต้องการอาหาร ส่วนตัวเองก็นอนรอด้วยความอิ่มใจที่ได้รักษาศีล และปฏิบัติธรรม

ฝ่ายกระต่ายที่เป็นหัวหน้าเห็นลูกน้องมีของบริจาค ตัวเองกินแต่ยอดหญ้า ไม่รู้จะเอาอะไรมาบริจาค ได้แต่นั่งพิจารณาศีลธรรมอยู่ จึงคิดจะเสียสละครั้งยิ่งใหญ่ โดยพิจารณาว่าร่างกายเรานี้จะเป็นประโยชน์แก่ใครได้ ถ้าใครต้องการเลือดหรือเนื้อของเราก็จะบริจาคให้ แม้ชีวิตเราก็ยอมให้ได้

ขณะนั้นที่นั่งของพระอินทร์แข็งกระด้าง พระอินทร์จึงเล็งญาณดูหมู่สัตว์ในโลก ก็รู้ว่าสัตว์ทั้ง 4 กำลังจะบริจาคทานแก่คนยากจน จึงเสด็จลงมายังโลกมนุษย์ แปลงตนเป็นพราหมณ์ผู้ยากจน เดินผ่านไปใกล้ๆ ที่อยู่ของนาคน้อย นาคน้อยจึงเชิญให้กินปลาที่มีอยู่ พราหมณ์รับแต่ฝากไว้ก่อนและเดินไปที่พักของลิง ลิงก็เชิญให้กินมะม่วง พราหมณ์รับมะม่วงแต่ฝากไว้ก่อน แล้วจึงเดินไปหาสุนัขจิ้งจอก สุนัขจิ้งจอกต้อนรับพราหมณ์เช่นเดียวกัน สุดท้ายพราหมณ์ไปพบกระต่าย กระต่ายเห็นพราหมณ์ผู้หิวโหยเข้าจึงเชิญให้นั่งแล้วบอกว่าเราไม่มีอะไรให้ท่าน ถ้าท่านต้องการเลือดและเนื้อของเรา เราก็จะบริจาคให้ พราหมณ์บอกว่ายินดีจะรับบริจาค กระต่ายจึงให้พราหมณ์ไปหาฟืนมาก่อไฟกองใหญ่เพื่อย่างตัวเอง เมื่อไฟลุกโชติช่วงกระต่ายก็นั่งสมาธิจนกองไฟกลายเป็นถ่านแดงเต็มที่ มันจึงลุกขึ้นสลัดขนเพื่อให้แมลงและหมัดที่ติดตัวมันออก แล้วก็กระโดดเข้าไปในกองไฟ แต่ด้วยฤทธิ์ของพระอินทร์และบารมีของกระต่ายเอง ทำให้กระต่ายไม่ถูกไฟไหม้ ไฟกลับเย็นเหมือนกับน้ำ กระต่ายนั่งอยู่จนไฟดับ พราหมณ์เห็นแล้วเกิดความอัศจรรย์และเกิดความศรัทธาเลื่อมใส จึงกล่าวยกย่องกระต่ายว่าเป็นสัตว์ที่มีธรรมะเป็นผู้เสียสละอย่างยิ่งใหญ่ พราหมณ์จึงเล่าเรื่องทั้งหมดให้ฟังตั้งแต่ต้น และขออนุโมทนาต่อกระต่าย กระต่ายรู้ว่าพราหมณ์นั้นคือพระอินทร์ จึงบอกพระอินทร์ว่าข้าพเจ้าต้องการเป้นพระพุทธเจ้าในอนาคต พราหมณ์จึงกล่าวสาธุการและให้พรแก่กระต่ายว่า ขอให้ท่านมีอายุยืนหลายหมื่นปี จนกว่าจะได้เป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต และเพื่อให้ลูกหลานได้ดูกระต่ายไปนานๆ พระอินทร์จึงขอเขียนรูปกระต่ายไว้บนดวงจันทร์ พระอินทร์ได้ทุบภูเขาให้แตกเอายางเหนียวชนิดหนึ่งมาทำเป็นหมึกเขียนรูปกระต่ายไว้บนดวงจันทร์ เพื่อให้คนเห็นนานๆ เมื่อเขียนจบแล้วจึงให้กระต่ายกลับไปนอนพักผ่อน และบอกว่ารูปกระต่ายจะปรากฏอยู่เช่นนี้ไปนานจนสิ้นภัทรกัป เมื่อสิ้นภัทรกัปแล้ว ดวงจันทร์ก็จะสว่างเต็มที่ไร้รูปกระต่ายต่อไป พูดจบพระอินทร์ก็ลากลับสู่สวรรค์

1.1 ที่มาและความสำคัญ
หนังสือเล่มนี้เดิมที่เป็นของนักปราชญ์สมัยโบราณ ท่านจารึกเป็นอักษรลาวใส่ใบลานไว้ ได้นับถือสืบๆ กันหลายชั่วอายุ นับว่าเป็นหนังสือที่ไพเราะสนุกสนานเพลิดเพลินเจริญจิต มี รัก โศก ปิยวิปโยคถึงขนาด ฉะนั้นจึงมีผู้ขัดคอลอกออกพิมพ์เป็นอักษรไทยต่อมา

บัดนี้ข้าพเจ้าผู้หนึ่งซึ่งหวังความถาวรแห่งวรรณคดีโบราณ จึงได้เรียบเรียงและรวบรวมหนังสือเล่มนี้จนสำเร็จเป็นเล่มขึ้นได้ ด้วยความอุตสาหะวิริยภาพอันแรงกล้าของข้าพเจ้า ส่วนความดีของหนังสือนี้ขอรับรองว่าไม่แพ้หนังสืออื่นใดในประเภทเพลินจิตด้วยกัน

เรียบเรียง ก. กิ่งแก้ว ป. พ.ศ. ๒๕๔๙

จัดพิมพ์และจำหน่ายที่ บริษัท ข่อนแก่น คลังนานาธรรม จำกัด

โทร ๗๔๓-๒๒๑๕๙๑,๒๒๑๓๔๖ กด ๐

แฟกซ์ ๐๔๓-๒๒๓๔๘๒

พิมพ์ที่ หจก. โรงพิมพ์คลังนานาวิทยา

โทร ๐๔๓๓๒๘๕๘๙๙๑

บทที่2

การวิเคราะห์ชื่อและเนื้อหาในวรรณกรรมเรื่อง

1.วิเคราะห์ชื่อเรื่อง
          เรื่อง กระต่ายในวงพระจันทร์ เป็นการตั้งชื่อเรื่องจากโครงเรื่อง/แก่นเรื่องตามลักษณะของตัวละ (กระต่าย) และรวมถึงโครงเรื่องที่มีเนื้อหาสอดคลองกับดวงจันทร์ จึงการตั้งชื่อตามโครงเรื่อง
เรียบเรียงโดย : ก. กิ่งแก้ว ป.
2. วิเคราะห์แก่นเรื่อง
          การประพฤติปฏิบัติในทางที่ดีมีจิตใจเมตตา ในการให้ทานไม่เห็นแก่ตัว ก็จะเป็นผู้เจริญในศีลในธรรม ตกน้ำไม่ไหลตกไฟไม่ไหม้
3. วิเคราะห์โครงเรื่อง
          เปิดเรื่อง : มีกระต่ายเจ้าปัญญาอยู่ตัวหนึ่ง กินยอดหญ้าเป็นอาหารอยู่ที่ชายป่าแห่งหนึ่ง กระต่ายเจ้าปัญญามีลูกน้องอยู่สามตัวคือ นาคน้อย ลิง และสุนัขจิ้งจอก ในวันสิบสี่ค่ำและวันสิบห้าค่ำเจ้ากระต่ายตัวนี้จะอบรมลูกน้องเสมอๆ ให้มีศีลธรรม ให้มีธรรมะ
          ดำเนินเรื่อง : วันหนึ่งสัตว์ทั้งสามก็คือนาคน้อยลิงและสุนัขจิ้งจอกก็ได้ออกหากินในป่านาคน้อยได้ปลา 7 ตัว ลิงได้ผลไม้ สุนัขจิ้งจอกได้เนื้อ ส่วนกระต่ายไม่ได้อะไรเลย เพราะอยู่ในศีลในธรรม มีเพียงแค่หญ้าเท่านั้น
          ปมเรื่อง : พระอินทร์แปลงกายลงมาโลกมนุษย์เป็นพราหมณ์ผู้ยากจน เดินผ่านไปในที่สัตว์ทั้งสี่ที่อาศัยอยู่ ทุกตัวต่างมีของบริจาคยกเว้นกระต่ายไม่มีของบริจาค กระต่ายมีเพียงเลือดเนื้อที่บริจาคให้พราหมณ์ได้ กระต่ายจึงบอกให้พราหมณ์ไปหาฟืนมาก่อไฟขึ้นแล้วจากนั้นกระต่ายกระโดดเข้ากองไฟ
          คลายปม : ในขณะที่กระต่ายโดดเข้ากองไฟนั้นกระต่ายก็รู้สึกว่าไฟเย็นราวกับน้ำ กระต่ายนั่งอยู่ในกองไฟจนไฟนั้นดับและพราหมณ์ เห็นเลยเกิดความอัศจรรย์และเลื่อมใสศรัทธาจึงยกย่องให้กระต่ายเป็นผู้มีธรรมะเป็นผู้เสียสละ กระต่ายรู้ว่าพราหมณ์นั้นเป็นพระอินทร์จึงบอกพระอินว่าข้าพเจ้าต้องการเป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต
          ปิดเรื่อง : พระอินทร์จึงขอเขียนรูปกระต่ายไว้บนดวงจันทร์ ได้ทุบภูเขาให้แตกเอายางเหนียวมาทำเป็นหมึกเขียนรูปกระต่ายไว้บนดวงจันทร์ และบอกว่ารูปกระต่ายจะปรากฏอยู่เช่นนี้ไปนานจนสิ้นภัทรกัป เมื่อสิ้นภัทรกัปแล้ว ดวงจันทร์ก็จะสว่างเต็มที่ไร้รูปกระต่ายต่อไป พูดจบพระอินทร์ก็ลากลับสู่สวรรค์

4. วิเคราะห์ตัวละคร
        กระต่าย
                   เพศ               ชาย
                   ชาติ               สัตว์
                   ฐานะ             พระตถาคต
                   ลักษณะ ตั้งมั่นอยู่ในศีลในธรรมเป็นผู้นำมีความเมตตาต่อเพื่อนสัตว์ มีความ                                             กรุณาช่วยเหลือเพื่อนสัตว์ และไม่เบียดเบียนสัตว์ที่อ่อนแอกว่า
          พราหมณ์
                   เพศ               ชาย
                    ชาติ               พราหมณ์
                   ฐานะ             พระอินทร์
                   ลักษณะ          ได้แปลงกายเป็นพราหมณ์ผู้ยากจน ลงมาดูหมู่สัตว์ในโลก
          นาคน้อย
                   เพศ               ชาย
                   ชาติ               สัตว์
                   ฐานะ             พระอานนท์
                   ลักษณะลิง        มีลักษณะนิสัยที่คล้ายกันชอบเที่ยวเล่นสนุกสนาน และสัตว์สามตัว                                  นี้เป็นสหายกัน
          หมาจิ้งจอก
                   เพศ               ชาย
                   ชาติ               สัตว์
                   ฐานะ             พระโมคคัลลาน์
                   ลักษณะ           นิสัยที่คล้ายกันชอบเที่ยวเล่นสนุกสนาน และสัตว์สามตัว                                   นี้เป็นสหายกัน

          วานรน้อย
                   เพศ               ชาย
                   ชาติ               สัตว์
                   ฐานะ             พระสารีบุตร
                   ลักษณะ           นิสัยที่คล้ายกันชอบเที่ยวเล่นสนุกสนาน และสัตว์สามตัว                                                       นี้เป็นสหายกัน

ภาษา

นิทานกระต่ายในวงพระจันทร์ในหนังสือเล่มที่ยกมาการใช้ภาษาจะแต่งเป็นคำกลอนโบราณอีสาน ฉันทลักษณ์ที่ใช้จะเป็นภาษาอีสาน คล้ายการแต่งร่าย มีสัมผัสสระและพยัญชนะเพื่อทำให้เกิดความคล้องจอง ไพเราะและทำให้ผู้อ่านเกิดความคล้อยตามเน้นการใช้ภาษาอีสานหรือภาษาลาว เพราะเป็นวรรณกรรมอีสานเป็นหนังสือที่เหมาะแก่ผู้อ่านทั่วๆไปเพื่อความสนุกสนาน อ่านแล้วทำให้ฉุดคิด มีคติสอนใจ ไม่ว่าจะเป็นคติทางโลกและทางธรรม เป็นหนังสือที่ใช้ภาษาอีสานหรือภาษาลาวได้ไพเราะมาก

ฉาก/สถานที่
1.ฉากหลัก

1.1 ฉาก ป่าหิมพานต์ : เป็นที่พักกระต่ายเจ้าปัญญามีลูกน้องอยู่สามตัวคือ นาคน้อย ลิง และสุนัขจิ้งจอก ในวันสิบสี่ค่ำและวันสิบห้าค่ำเจ้ากระต่ายตัวนี้จะอบรมลูกน้องเสมอๆ ให้มีศีลธรรม ให้มีธรรมะ เช่น ให้มีเมตตาต่อเพื่อนสัตว์ ให้มีกรุณา คิดช่วยเหลือเพื่อน และไม่ให้เบียดเบียนสัตว์ที่อ่อนแอกว่า
1.2 ฉาก กระต่ายให้ทาน : ในขณะที่กระต่ายโดดเข้ากองไฟนั้นกระต่ายก็รู้สึกว่าไฟเย็นราวกับน้ำ กระต่ายนั่งอยู่ในกองไฟจนไฟนั้นดับและพราหมณ์ เห็นเลยเกิดความอัศจรรย์และเลื่อมใสศรัทธาจึงยกย่องให้กระต่ายเป็นผู้มีธรรมะเป็นผู้เสียสละ กระต่ายรู้ว่าพราหมณ์นั้นเป็นพระอินทร์จึงบอกพระอินว่าข้าพเจ้าต้องการเป็นพระพุทธเจ้าในอนาคต

2. ฉากรอง
2.1 ฉาก ในป่าหิมพานต์ วันหนึ่งสัตว์ทั้งสามก็คือนาคน้อยลิงและสุนัขจิ้งจอกก็ได้ออกหากินในป่านาคน้อยได้ปลา 7 ตัว ลิงได้ผลไม้ สุนัขจิ้งจอกได้เนื้อ ส่วนกระต่ายไม่ได้อะไรเลย เพราะอยู่ในศีลในธรรม มีเพียงแค่หญ้าเท่านั้น

2.2 ฉาก พระอินทร์ลงมาป่าหิมพานต์ พระอินทร์แปลงกายลงมาโลกมนุษย์เป็นพราหมณ์ผู้ยากจน เดินผ่านไปในที่สัตว์ทั้งสี่ที่อาศัยอยู่ ทุกตัวต่างมีของบริจาคยกเว้นกระต่ายไม่มีของบริจาค กระต่ายมีเพียงเลือดเนื้อที่บริจาคให้พราหมณ์

บทที่ 3

ความโดดเด่นของวรรณกรรม

ความโดดเด่นของโครงเรื่อง

- ใช้ภาษาถิ่นและตัวอักษรท้องถิ่น ตัวอักษรที่ใช้บันทึกในแต่ละภาคมีความแตกต่างกันและมีประวัติเก่าแก่เช่นเดียวกับอักษรที่เราใช้อยู่ในปัจจุบัน

- ใช้รูปแบบคำประพันธ์คำกลอนโบราณภาคอีสาน ท้องถิ่น ส่วนใหญ่เป็นร้อยกรองมีลีลาสอดคล้องกับสำเนียงภาษาท้องถิ่นและเอื้อต่อการออกเสียงเป็นทำนอง

บทที่ 4

การนำไปประยุกต์ใช้

1.กระต่ายกับพระจันทร์ (ยุโรป) เนื้อหาสาระใครขายกันแต่แตกต่างกันที่การดำเนินเรื่อง